Archivos en la categoría literatura galega

Distopía poética

Coincido cun bo amigo, falamos da crise da literatura, en concreto da agonía do libro en galego. Coméntame que ás veces soña que no futuro, as estrelas máis populares serán as poetisas e os poetas. Terán axendas e axentes, repartirán o seu tempo entre os medios de maior audiencia, viaxarán entre continentes e serán protexidos por gardacostas (entendámonos: costa, parte traseira do tronco dun ser humano). Eu dígolle: velaí tes a Yolanda Castaño. E el contéstame, un caso que demostra a miña teoría visionaria. Yolanda é unha adiantada ó seu tempo. Ten toda a razón. Despedímonos e eu volvo para a casa optimista.


Coincido con un buen amigo, hablamos de la crisis de la literatura, en concreto de la agonía del libro en gallego. Me comenta que a veces sueña que en el futuro, las estrellas más populares serán las poetisas y los poetas. Tendrán agendas y agentes, repartirán su tiempo entre los medios de mayor audiencia, viajarán entre continentes y serán protegidos por guardaespaldas. Yo le digo: ahí tienes a Yolanda Castaño. Y él me contesta, un caso que demuestra mi teoría visionaria. Yolanda es una adelantada a su tiempo. Tiene toda la razón. Nos despedimos y yo vuelvo optimista para casa.

A crítica do crítico

Eu adoito saír a correr un par de veces á semana. Case nunca levo cronómetro nin pulsómetro nin móbil nin simple reloxo sequera. Corro entre 45 e 60 minutos. Hai días que me felicito: hoxe corriches 45 minutos, Marcelino, seica fuches ben rápido; outros que correndo 60 minutos, tamén o celebro, aguantaches ben, campión. E hai días nos que me reprendo: so corriches 45 minutos, seica non tiñas folgos para máis; ou mesmo, non che dá vergoña, 60 minutos correndo, nin que foras camiñando.

O aquel das distintas versións para realidades similares reside na falta de medidor. Sen axuda de aparello, non hai xeito de saber se percorrín unha longa distancia a bo ritmo ou se, polo contrario, apenas corrín uns poucos quilómetros a paso de carreta. A culpa é miña, abondaría con facerme cun deses trebellos. Os críticos literarios téñeno máis difícil.

Non hai no mercado medidores literarios. Ninguén pode garantir cientificamente ca un libro sexa mellor ca outro. A literatura é unha cuestión subxectiva. Dispoñen de criterios, indicacións, mesmo normas internas, pero todas elas susceptibles de interpretación particular e de valoración en función de múltiples elementos a maioría deles maleables, por expresalo dalgún modo.

Vivín de preto un caso significativo hai xa bastantes anos. O crítico pasoume a súa valoración  que esmagaba sen piedade a obra criticada. A min pareceume unha esaxeración e así o expresei malia o cal a crítica foi enviada tal cal. Non tardou nin unha hora en soar o teléfono. Viña do xornal onde se publicaría o artigo. Convidaban ao colaborador (ou colaboradora) a tomar un café nun local intermedio entre a sede da empresa e a casa deste home (ou muller). A instrución non admitía dúbida: había que cambiar a crítica, radicalmente. O autor (ou autora) da obra criticada tiña boa prensa no medio e non era conveniente poñerse a mal. O texto foi xa que logo modificado. O colaborador / colaboradora actuou desta vez con carraxe, deixando en evidencia (iso creía) o carácter de mofa da nova crítica e agardando que a visión do lector interpretase a intención retranqueira desa nova redacción. Porén, a crítica foi admitida sen comentario ningún e divulgouse tal que for un artigo científico.

De utilizar unha clasificación dos críticos, eu proporía aquela que os distingue entre “asépticos” e “influenciables”. Habelos, hainos de ámbalas dúas categorías. Os asépticos son, obviamente, aqueles que non se deixan influenciar, nin consciente nin inconscientemente. Son imparciais, profesionais con orgullo de oficio e con respecto por unha deontoloxía que se supón de aplicación xeral. Sempre estará o gusto persoal mais os críticos asépticos fan o seu traballo alleos á dimensión da editorial, ó prestixio e posición do autor no sector, ou á moda que o mercado consiga introducir en cada momento. Son críticos aos que abrazar, coidar e promover. Dan lustre a unha actividade e imprimen seriedade nunha cultura.

Mais tamén atopamos os da outra categoría, críticos que escriben en función do contexto da obra criticada. Nas literaturas grandes, as que utilizan as linguas dominantes, ese contexto está marcado en boa medida polos intereses dos axentes literarios, auténticos popes do sector, polo orzamento da editorial, pola proximidade do autor a un medio ou polo potencial de vendas que se calcule. Os críticos influenciables redactan os seus textos tendo moi en conta o peso deses factores; o seu elemento básico será, xa que logo, a predisposición.

Nas literaturas pequenas, como pode ser a galega, a predisposición está marcada ademais por condicións máis operativas, digamos. Os críticos influenciables raramente escribirán unha mala crítica contra un libro das dúas editoriais principais; pois porque son a base do seu traballo. Pechan esas editoriais e con elas acaba a súa carreira. Tampouco redactarán críticas negativas contra autores chamemos “consagrados” porque con eles coinciden nas diversas troulas literarias e, ademais, están seguros de que van seguir coincidindo. Diriamos que os seus intereses son coincidentes. Xa que logo, estes críticos influenciables adoitan escribir críticas favorables. Cando teñen ocasión e pillan unha rara avis que saia das anteriores coordenadas, tenden a utilizar a fórmula de máxima eficacia: aplicar o nesgo apropiado, dedicarlle pouco tempo ó labor (total, para o que pagan!), ler a saltos e con precipitación, tirar unha idea xeral e preparar a coñecida sucesión de tópicos e chambonadas seguros de que ninguén os vai contradicir (tampouco o tolerarían! Mesmo hai algún crítico que non admite críticas no seu blog, róncalle o car…).

Se estes críticos “influenciables” avaliasen o rendemento dos automóbiles, poñamos por caso, serían que de louvar a velocidade dun cacharro que tardase en alcanzar os 100 quilómetros hora en 250 metros ao tempo que criticasen aquel que obtivese tal velocidade en apenas 50. Así é o seu rigor. Se cadra por iso o sector de automóbil continúa sendo unha industria puxante mentres a literaria leva décadas esmorecente.

Termino con outra anécdota. Seica hai críticos que fan tamén de lectores profesionais das editoriais (outro motivo para nunca censurar os libros destas compañías…). Un destes redactou un informe de lectura (equivalente formal da crítica) negativo sen remisión. O informe facía un resumo que, en realidade, era unha caricatura da novela exenta incluso do fío argumental. Cara ao final do resumo, o crítico manifesta a sospeita “de que tivese acontecido un asasinato”; pois ben, o asasinato producírase na páxina 22 e o resto da historia desenvolvíase a partir dese feito que o crítico non chegara sequera a detectar.

Aínda dirán que este post é produto do resentimento…

 

80 anos daquel 18 de xullo

Estivo un día solleiro coa única gralla do desaxuste térmico, demasiado calor en terra, demasiado fría a auga. Un luns que mesmo semellaba fin de semana. Aqueloutro 18 de xullo si era sábado, seguramente tamén caloroso. Hoxe cúmprense 80 anos do chamado “Alzamiento Nacional”. Hai que ter mala idea, daren un golpe de Estado en pleno verán. E non poderían ter esperado o outono? Estes golpistas é que non as pensan. E por riba sáelles unha chambonada do carallo consecuencia da cal nada menos que tres anos de contenda fraticida. Xa o dixera o estadista británico, sangue, suor e bágoas. Cando menos no outono aforrarían boa parte do suor…

Meu pai tiña dez anos daquela. Contoume como viu o grande acontecemento da guerra en Cobas e Viveiro. Por aquelas datas, seu pai, o meu avó, finou por mor dunha doenza pulmonar. Cada vez que lembraba o pasamento, rompíaselle a voz e os ollos enchíanselle de bágoas. Como recoñecemento cara a aquel avó que non coñecín, contei eses episodios na miña novela Pallarega, que en realidade foi escrita como unha reinterpretación da vida de meu pai. Aínda que se trata maiormente de ficción, simula tan real que a súa publicación me causou a inimizade dunha parte da familia. Xa di Jorge Edwards que “o inimigo do novelista é a familia”.

Meu pai morreu o 9 de Xaneiro de 2008 após unha xeira encadeada de fallos médicos. Cada vez que o recordo, rómpeseme a voz e os ollos énchenseme de bágoas…

Cuba na literatura galega

Sobre Cuba en FerrolEntre os días 13 e 15 de novembro, celebrouse no senlleiro Ateneo Ferrolán o Congreso Ferrol-Cuba-Galiza: Historias Comúns. Na derradeira sesión, tiven a honra de compartir mesa redonda con Xavier Alcalá para falarmos sobre a presenza de Cuba na literatura galega. A nosa conclusión foi común: a presenza é minúscula se a comparamos co material inxente que pon á nosa disposición o moito acontecido.

Eu mencionei repetidamente Gallego, a novela de Miguel Barnet e propuxen que, non sendo galega senón cubana, a adoptásemos para o noso sistema literario. Barnet, etnógrafo e home fundamental da cultura cubana, escribiu o mellor relato sobre o paso dos galegos na Illa caribeña. Mencionei tamén Pallarega, claro! A miña novela percorre o ciclo completo do emigrante: aldea (Pallarega), tempo de transición (Morgade, Madrid), travesía (no Marqués de Comillas), anos no lonxe (La Habana) e regreso (A Coruña). Pallarega fai un retrato dun caso concreto que desbota a melancolía e a miseria para celebrar a loita por unha existencia pletórica allea no posible ás condicións da contorna.

libros_2500A presenza de galegos en Cuba remóntase á propia fundación de La Habana. Durante séculos, os galegos fomos utilizados para poboar a terra colonizada sendo tratados en demasiadas ocasións como escravos. Así o confirma o ensaio Galegos da Habana elaborado por Ángela Oramas e publicado por Sotelo Blanco en 2005. Contra o final do século XIX, empeza a formarse unha conciencia de galeguidade que non fará máis que medrar ata a Revolución castrista. 1880 é un ano importante: edítase en La Habana o Follas Novas de Rosalía (“Galicia está probe i á Habana me vou, ¡Adeus, adeus prendas do meu corazón!”).

Deste tempo habemos citar a Ramón Armada Teixeiro, fundador con Lugrís Freire de A Gaita Gallega, primeira publicación da emigración en galego. Armada escribiu a obra de teatro Non máis emigración recollendo parte da realidade dos galegos no século XIX, a cal constituíu a primeira obra en galego representada fóra de Galicia. Deixounos tamén o poemario Caldo de Grelos no que esmiuzou esa particular ligazón entre Cuba e Galicia.

Durante as primeiras décadas do século XX, a presenza galega, aínda ben precaria, aumenta notablemente. Calcúlase que son arredor de 200.000 os galegos chegados durante ese tempo á Illa. A revista Galicia que se edita en La Habana (son máis de 60 as publicacións que chega a crear a colectividade galega) afirma en 1915: “Por onde queira que un viaxa sempre atopa un galego. Hainos traballando no campo, na fábrica, no taller, na oficina, na cátedra, na bodega… hainos en todas partes”.

Sobre esta etapa, haberemos mencionar a novela póstuma A nova vida de Lois Tobío que localiza a súa historia en torno ao final dos anos 30. Habemos subliñar, por suposto, a Ramón Cabanillas, o poeta da raza, que na Habana publica No desterro (1913); a Antón Vilar Ponte que crea a obra de teatro Almas mortas (1922); ou a Xosé Francisco Lesta Meis que publica a novela Estebo (1927). Inda que sexa narrativa en castelán, débese citar igualmente a novela La Gallega (1927) do polémico periodista e escritor cubano Jesús Masdeu, que relata a malfadada experiencia dunha emigrada a principios do século.

Os anos 40-50 supoñen o desenvolvemento de Cuba, ou máis ben de La Habana, da man dos clans ianquis que converten a capital caribeña nunha sorte de casino e cabaret, cando non de prostíbulo. Nesta etapa encádrase Pallarega e a maior parte da obra de Neira Vilas, máis crónica ca novela, entre a que cómpre subliñar os tres tomos de Memoria da Emigración. Cun carácter máis atemporal debemos incluir nesta selección de obras da literatura galega con Cuba de argumento, o Habana flash de Xavier Alcalá mentres que en Verde oliva o mesmo autor describe a aventura dunha galega que se quixo integrar no exército rebelde.

Mesmo admitindo a posibilidade de ter esquecido algún título que trate a relación entre cubanía e galeguidade, coido que a obra existente nada ten que ver coa realidade acumulada. Miles e miles de galegos construíron as súas vidas nesta illa do Caribe. Uns 200 loitaron a prol da independencia de Cuba; houbo galegos no asalto ao cuartel Moncada, na Serra Maestra onde algúns perderon a vida; houbo os que entraron con Fidel en Santiago de Cuba e con Cienfuegos e o Ché Guevara en La Habana; ademais dos irmáns Castro, outros cabecillas da Revolución eran fillos de galegos, como Frank Pais ou Manuel Piñeiro, o comandante Barbarroja a quen Fidel chamaba El Gallego. En fin, moito a contar que a literatura galega, polo momento, prefire sen embargo ignorar.

 

 

 

 

Por que nace unha novela

Estou preparando a presentación de Pallarega para esta tarde en Santiago (por se queres achegarte: Libraría Couceiro, 20.00 horas) e andei a pensar na razón pola que naceu a novela. Se cadra ten o seu interese. Isto é o que levo escrito: 

Coido que como a maioría nacen da observación da realidade. Neste caso, a realidade é a dunha xeración admirable, a nacida entre os anos 20 e 40, que houberon medrar e, por tanto, formarse nunha contorna mutilante e dogmática, unha contorna dirixida a crear seres submisos e babecos, ignorantes e parviolos, incapaces de decidir por si mesmos e de explotar calquera sinal de talento que agochasen no seu interior. Iso fan as ditaduras ao cabo. Lembrade os ollos dos cidadáns da Europa do Este antes da caída do Muro. Pois ben, esa xeración en Galicia, posiblemente outrosí noutras partes de España, demostrou unha valentía, unha capacidade de loita e resistencia, unha habilidade para o emprendemento, unha flexibilidade, unha iniciativa e un talento, que xa lles gustaría ás xeracións que a seguiron. Esta é a razón última da existencia de Pallarega, coido eu.

E xa que logo, Pallarega pode ser tamén un canto á saudade. Quizais sexa este un sentimento en decadencia pero, se o pensamos ben, calquera novela é un exercicio de saudade. E neste caso, ese sentimento tanxibilízase ata chegar a formar parte esencial do transcurso da historia. Pero ollo que non estamos a falar dunha saudade en absoluto melancólica senón máis ben analítica e incluso activa a partir da cal o protagonista tira conclusións de cara ao futuro. Pallarega sería, dalgún xeito, a posta en valor da saudade. Talvez sexa este o segundo elemento motriz da novela.

E posiblemente haxa un terceiro factor primixenio cal é a relatividade das conxunturas. Pallarega desenvólvese entre os anos 1934 e 1959, aproximadamente, un cuarto de século do máis convulso e do máis ateigado de riscos e incerteza. Nese ambiente, os protagonistas son capaces de sobrevivir sen queixa, nin sensación de traxedia (agás os anos fatídicos da contenda civil, naturalmente), sen impresión de ter sido desfavorecidos pola Historia. Inda que poida soar demagóxico, a novela proxecta unha diferenza notable respecto do tempo actual: daquela non se coñecían os conceptos de competencia ou rivalidade e si os de colaboración e fraternidade. Con tódolos matices que queirades pero eu créoo así.

Por todo isto nace Pallarega, posiblemente, ou quizais por outros motivos totalmente distintos. En realidade, un nunca sabe como xurde unha historia. Un día ten unha idea, fai un esquema, busca algo de información, tenta escribir uns borranchos sobre un papel, míraos a ver se adquiren movemento, se deles se pode extraer un relato fascinante, e ao día seguinte se sorprende absolutamente obsesionado por ese relato que nada máis son unhas febles liñas descontinuas. 

 

Pallarega

Teño nas mans un dos primeiros exemplares. Pallarega levounos sete anos ou, máis ben, foi principiada hai sete anos. A referencia é sinxela: meu pai aínda transitaba confiado encol da faz desta terra. Falo en plural porque as novelas, contra a opinión popular, resultan un traballo colectivo. O autor que non o recoñeza é un narcisista e un egocéntrico, o cal parecen termos iguais sen selo. 

Se calquera novela representa un exercicio de equilibrio entre realidade e fición, en Pallarega ámbolos dous conceptos mestúranse con tal intensidade que a historia termina sendo unha sorte de verdade imaxinada. E nin o autor pode finalmente distinguir un personaxe creado pola súa mente daqueles tomados prestados da realidade. E se calquera novela representa tamén un exercicio de saudade (as futuristas revelan a saudade do presente), en Pallarega ese sentimento adquire unha dimensión tanxible que vai modelando boa parte da narración. 

Pallarega é o relato dunha traxectoria vital en tempos presididos enteiramente pola incerteza e a vulnerabilidade dos elementos, tempos nos que a épica persoal se transportaba en mercantes que cruzaban océanos e se revalidaba entre homes dispostos a transformar a sociedade. Así o explica a propia contracapa do libro; por certo, magnífico traballo da editorial Toxosoutos: 

Nicolás Traseira pasará á historia da literatura galega. El é o principal protagonista de Pallarega, unha novela que mestura os ingredientes das grandes obras cunha asombrosa naturalidade. Personaxes heteroxéneos e matizables van aparecendo en escenarios diversos e propiciando, con frecuencia, situacións inesquecibles. A ironía, o humor, a intriga e unha ben medida sensibilidade, intercálanse ó longo deste relato que principia nun lugar da montaña luguesa durante os anos previos á contenda civil. Nicolás ábrese ó mundo en Madrid, onde coñece a España franquista e as liortas internas do réxime. Esas mesmas leas fanlle regresar. Aínda sen necesidade que o apreme, emigra a La Habana onde experimenta en carne propia un cóctel de traballo duro, diversión sen freo e a corrupción dun goberno vendido ás mafias gringas. Novamente debe retornar. O microcosmos endogámico e clerical que atopa na súa vila fai que tampouco non acougue nela… 

Permitídeme esta despedida: a lectura de Pallarega provee dunha perspectiva que posiblemente nos sirva para relativizar, nunha medida necesaria, a realidade actual. 

Se queres adquirir Pallarega


 

 

 

 

 

 

 

 

 

Referentes literarios

Hoxe que empeza a campaña electoral é un día axeitado para falarmos de literatura. Xa postos, pois de literatura galega. Aproveito o convite da Asociación de Escritores en Lingua Galega para participar nunha grabación divulgativa e publico a primeira parte do texto grabado. Corresponde á pregunta: cales son os teus referentes literarios? Esta foi a resposta, máis ou menos…

A min tamén me gustaría coñecer eses referentes polos que preguntades, identificalos téndoos diante ou mesmo decatarme deles tempo despois. Non é doado. Preciso definir antes de nada o concepto de referente. Cavilo e decido: un referente literario é aquel a quen tes presente cando les o que escribiches. Sería unha sorte de lector ideal, algo así. Asumindo a descrición, atopo os meus referentes.

Cando escribo un parágrafo con pretensións poéticas, buscando o fondo agochado das palabras, penso nela, en Iolanda, a Castaño.

Cando pretendo escribir un texto lírico, pescudando na conciencia unha boa metáfora da realidade, penso en Manolo Rivas.

Cando escribo, ou procuro escribir, un conto vivo, rabuñando no cotián o alento inesperado, penso en Carlos Casares.

Cando escribo, ou tento escribir, unha historia transcendente artellando fío, conclusión e eternidade, penso en Xabier Alcalá.

E cando aspiro a construír un universo paralelo, a perderme nos lindes dun cosmos equívoco, enteiramente ambiguo, penso en Blanco Amor, don Eduardo.

Nun supremo exercicio de sincretismo, ese escritor miscelánea formado polos cinco literatos, sería o meu referente. Un que habería renunciar, voluntaria e conscientemente, ó estilo. Busco referencias que son esixencias, que son como as instrucións dun pai ou as dun mestre. Pero non quero, rexeito, o estilo de ninguén. Prefiro, se acaso, alguén sen estilo. O estilo condiciona, coarta, cohibe e mutila. Se o teu referente resulta ser alguén cun estilo único, estás morto, literariamente morto.

Un referente ha ser, ademais, o xurado do teu xuízo sumarísimo. Aquel que aprobe ou rexeite as túas ideas, primeiro, e despois as túas propostas, os teus bosquexos, as túas probas, os teus substantivos e adxectivos, os teus textos. Será aquela ou aquel que se acomode facilmente na túa mente, aquelas ou aqueles a quen poidas recorrer cando os precises e a quen poidas amolar cada vez que o desexes. Un referente ha ser alguén de quen te poidas sentir preto e que, coma un amigo íntimo, coma un irmán, coma un pano de papel, poidas usar e tirar en caso de necesidade.

A Castaño, o Manolo Rivas, Casares, Alcalá e Blanco Amor, velaí os meus referentes, xa que preguntades.

Obediencia, clave de futuro

Dende nenos entendemos a obediencia como unha clave para vivir en paz, incluso coma un xeito de obter doadas recompensas. Obediencia resulta tamén unha opción sen arestas, a posible solución á convivencia. Ser obediente implica ademais a ausencia de responsabilidade, o que suceda deberase ós designios de quen manda e non ás nosas accións. Cabe preguntarse se a obediencia será igualmente un valor de futuro.

Se lemos a novela de Antón Lopo con ese título, Obediencia, deduciremos que si, que será un dos piares da supervivencia no mundo proxectado do século XXII. Lopo trasládanos a un lonxano horizonte temporal inda que localizado nun espazo próximo e, sorprendentemente, pechado ó resto do mundo. Segundo a novela, o futuro será intensamente local. Cada territorio será quen de desenvolver capacidades poderosas e interaccións internas complexas e diversas. Na fallida República galega do século XXII reprodúcense as intrigas, pactos, confabulacións e loitas propias de todo un planeta do século XXI. O gran obxectivo é o control do destino, que se entende predicible a través de fórmulas matemáticas. O concepto do ser humano venceu as súas seculares limitacións e na fábula conviven individuos con fasquía humana e natureza alóctona. Os escenarios recrean combinacións inverosímiles froito da fecunda imaxinación do autor galego.

En 1949, George Orwell publicaba 1984, unha novela futurista plenamente vixente na que describe un país sumido en el totalitarismo da súa casta privilexiada e a miseria moral e material do resto da sociedade. Orwell, que deseña un escenario mundial baseado na ignorancia da prole e o control absoluto das ideas, as ansias e os comportamentos, é autor da frase “En tempos de engano universal, dicir a verdade convértese nun acto revolucionario“.

Obediencia, de Antón Lopo, é filla literaria de 1984. Mesmo podería considerarse unha continuación da novela de Orwell implantada nunha Galicia futura. Durante a súa lectura, tiven a impresión de o País que describía ter certas posibilidades de materializarse dentro de 100 ou 150 anos. E iso dende a convulsión permanente que habitamos en cada ámbito e nivel da actualidade. Recomendo a súa lectura tanto como exercicio de evasión como de reflexión sobre o modelo que imperará no mundo dentro de non tanto tempo.

O imposible de desatar

O día no que desaparece Galicia Hoxe, o único diario en galego, eu recomendo un libro. De literatura galega, naturalmente. É o que se me ocorre. Non sinto gaña ningunha de expoñer o que penso. De feito, coido que non penso nada. Que só teño desexos de ler literatura galega. De esquecer calquera outra lingua e pasar vintecatro horas lendo textos no meu idioma. Ata caer durmido; ou esgotado, un pouco máis. Non serán noticias pero un está algo farto de actualidade. Nunha palabra, “imposible de desatar”: nócego. Iván García Campos regálanos ese vocábulo esquecido. Por aí empezaremos, por recuperarmos o noso léxico: nócego, xalundes, maniotas, lucecú… E haberá quen o considere un triunfo, quen durmirá hoxe aínda máis satisfeito… Malditos! Diga vostede que se os amantes da lingua mercasen e lesen Galicia Hoxe no canto de calquera dos outros, tamén dese, o único xornal en galego non pecharía. E iso outrosí é verdade…

Dividida en tres capítulos… Refírome a “O imposible de desatar”, a novela de Iván García Campos. Ademais dos tres capítulos, un epílogo de colofón. Na primeira das partes, desenvólvese a modo de diario a vida cotiá dunha familia composta por pai, nai, fillo e filla. É o capítulo máis longo e tamén o que acolle as páxinas de maior brillantez. Nelas, Iván García narra os acontecementos nimios que transcorren nesa casa entre un luns e un venres. Faino cun estilo propio e arriscado que se adapta maxistralmente ó ritmo do relato e contribúe a crear a atmosfera tensa e suspicaz que o autor se propón. O lector le os episodios de cada día sentindo que algo está a piques de ocorrer, que o conflito agochado e reprimido polos catro personaxes vai xurdir abruptamente en calquera intre. Un capítulo espléndido que xustifica de seu o Premio Blanco Amor concedido á novela.

A segunda parte… seguimos falando da mesma obra, pertencente ó sistema literario galego… supón unha brusca ruptura co relato da sección anterior, quizais demasiado brusca. Por momentos, podemos pensar ter saído da historia principal para entrarmos en episodios paralelos que nalgún momento se xuntarán. Se fosen relatos independentes, cada un resultaría meritorio. Porén, tales historias ilustran as vidas dos membros da familia unha vez fóra do lar, nas cadansúas contornas laborais. É aí onde sofre a novela pois aqueles seres humanos que coñecimos en toda a súa nudez, tórnanse subitamente meras caricaturas ó servizo do efectismo. Nada hai que faga recoñecer os personaxes comúns ós dous capítulos. Certo que os escenarios son distintos mais os comportamentos extremos destas historias persoais chocan excesivamente cos caracteres rutineiros, anódinos e resignados exhibimos no espazo familiar.

A terceira parte da novela regresa ó diario. Custa un chisco retomar o curso dos acontecementos, os cales terminan por desvelar os misterios apuntados e que en realidade son traxedias, talvez demasiadas como para non poñer en dúbida a imprescindible credibilidade do relato. Hai sombras, en efecto, como en case calquera obra con independencia do sistema literario do que falemos. Mais non queda dúbida do interese da proposta de García Campos e, especialmente, do talento deste autor que, cando se libere da aparente necesidade de lucimento que exhala a súa creación, protagonizará entregas de alto nivel…

Supoño que Galicia Hoxe se faría eco da concesión do Premio Blanco Amor a “O imposible de desatar”… Estou seguro. A nosa cultura era un dos terreos que máis frecuentaba o xornal. Terminando por miudezas, a novela está inzada de frases e escenas orixinais, algunhas das cales sería doado atopar nunha antoloxía de ocorrencias populares. Coido que o autor debería evitar ese tipo de tentacións para non perder autenticidade. Non precisa tal recurso fácil, en absoluto. Tamén habería coidar o uso do complemento directo para esquivar erros como, por exemplo, en “espertou á filla” ou “ollou ao televisor”. Cousiñas sen maior transcendencia. Nócego, xalundes, maniotas, lucecú…

Galicia Hoxe editaba un magnífico suplemento de cultura, Revista das Letras. En setembro do pasado ano, publicou este o meu relato, O mendigo instruido. Velaí queda para quen desexe seguir lendo literatura en galego…

A hipocrisía das letras

Van corenta e nove e o vindeiro ano irán cincuenta, se ninguén o remedia. Asistín a algún acto de celebración do Día das Letras, co estómago baleiro afortunadamente. Doutro xeito, as ocas, rituais e, sobre todo, hipócritas palabras do rexedor coruñés teríanme feito trousar. O seu Concello, máis ca ignorar, despreza o idioma galego en cada acto administrativo, en cada declaración oficial, en cada cartel ou formulario, en cada carta que dirixe ós cidadáns. Pero o Día das Letras, o alcalde disfrázase de Curros para glosar poéticas louvanzas cara á “nosa lingua”.

Que dicir respecto do confeso aniquilador do idioma propio, ese que o utiliza como moeda de cambio na súa impúdica carreira cara ó goberno de Madrid? As tripas volven renxer pedindo permiso para golsar encol da alfombra de San Caetano. Feijóo lémbrame a Dimitrov, aquel ditador búlgaro que dirixira unhas claras indicacións ós escritores do seu país procurando canalizar a literatura nacional nunha dirección única. Feijóo fixo o seu intento nada máis ocupar a cadeira presidencial, por algo sería.

E o resto, pois coma tolos enchendo páxinas –web e das outras–, elaborando demorados obituarios e laudatios, editando ensaios e reportaxes especiais e convocando actos múltiples sobre un escritor ignorado ata entón e condenado a un segundo enterramento despois. Dito isto con todo o meu respecto e admiración cara ós homenaxeados, xaora, eles non teñen culpa de nada.

Non sería mellor para as nosas letras, lingua e literatura, dirixir esa desbordante enerxía cara ós libros –poucos– publicados este ano, cara ós autores galegos case sempre descoñecidos para o lector de Galicia? O futuro da nosa literatura descansa, ademais de na conservación das creacións pasadas, esencialmente sobre as obras do presente. A celebración do cincuenta aniversario podería ser unha ocasión óptima para darlle a isto das Letras o xiro que precisa.